BẢN ÁN 863/2024/DS-PT NGÀY 26/09/2024 CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP CAO TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VỀ TRANH CHẤP ĐÒI LẠI QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT

1. Tóm tắt bản án

Vụ án phát sinh từ yêu cầu khởi kiện của ông Lương Văn Đ và bà Diệp Thị D đối với ông Lương Văn K, ông Lương Tấn D1 và bà Lương Thị H1 về việc đòi lại quyền sử dụng đất, yêu cầu hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và yêu cầu công nhận quyền sử dụng đất tại ấp M, xã M, thị xã N, tỉnh Sóc Trăng. Phần đất tranh chấp liên quan đến thửa số 62x, tờ bản đồ số 05, đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông Đ và bà D vào năm 2014.

Trong quá trình tố tụng, các bị đơn phản tố, cho rằng phần đất tranh chấp là do được cha mẹ tặng cho hoặc khai phá sử dụng từ trước, đồng thời yêu cầu hủy một phần giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp cho nguyên đơn. Tòa án cấp sơ thẩm đã không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, đồng thời chấp nhận yêu cầu phản tố của bị đơn và hủy toàn bộ giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của ông Đ và bà D.

Không đồng ý với phán quyết sơ thẩm, ông Đ và bà D kháng cáo toàn bộ bản án. Tại cấp phúc thẩm, Tòa án nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh nhận định: quá trình giải quyết vụ án cấp sơ thẩm đã có những vi phạm nghiêm trọng về tố tụng, cụ thể như: xác định sai tư cách tố tụng của đương sự, thụ lý yêu cầu khởi kiện chưa đủ điều kiện hòa giải cơ sở, thu thập chứng cứ chưa đầy đủ và chưa làm rõ nguồn gốc đất tranh chấp. Ngoài ra, các chứng cứ mới tại cấp phúc thẩm cho thấy có sự mâu thuẫn trong việc xác định vị trí thửa đất tranh chấp.

Do đó, Tòa án cấp phúc thẩm đã quyết định hủy toàn bộ bản án sơ thẩm số 83/2023/DS-ST ngày 29/9/2023 của Tòa án nhân dân tỉnh Sóc Trăng và chuyển hồ sơ về cấp sơ thẩm giải quyết lại theo thủ tục chung.

2. Nhận xét, đánh giá

Qua việc phân tích nội dung bản án, có thể nhận thấy đây là một vụ tranh chấp đất đai nội bộ gia đình phức tạp, kéo dài, với các tình tiết đan xen giữa yếu tố tặng cho miệng (không có văn bản) và việc đăng ký cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chính thức.

Tòa án cấp sơ thẩm đã có những thiếu sót nghiêm trọng trong tố tụng khi không kiểm tra đầy đủ điều kiện khởi kiện, xác định sai tư cách tham gia tố tụng, không làm rõ đầy đủ lịch sử sử dụng đất và nguồn gốc đất qua hồ sơ địa chính. Những thiếu sót này dẫn đến việc giải quyết vụ án chưa toàn diện, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự.

Tòa án cấp phúc thẩm đã đánh giá đầy đủ, toàn diện hơn các chứng cứ có trong hồ sơ, đồng thời kịp thời bổ sung, đối chiếu giữa thực tế tranh chấp và hồ sơ địa chính. Việc chấp nhận kháng cáo và hủy án sơ thẩm cho thấy sự thận trọng trong xét xử, đảm bảo nguyên tắc khách quan và đúng pháp luật, đặc biệt trong các vụ tranh chấp đất đai phức tạp liên quan đến quyền sử dụng đất đã được cấp giấy chứng nhận.

3. Bài học pháp lý rút ra

Từ bản án này, có thể rút ra nhiều bài học pháp lý quan trọng, trong đó nổi bật là:

Một là, tầm quan trọng của thủ tục hòa giải tại cơ sở: Theo quy định tại Điều 202 Luật Đất đai 2013, việc hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã là điều kiện bắt buộc trước khi khởi kiện tranh chấp ai là người có quyền sử dụng đất. Nếu thiếu bước này, vụ án có thể bị đình chỉ hoặc bị hủy án khi xét xử.

Hai là, việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất phải dựa trên thực tế sử dụng: Người được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất phải chứng minh mình có quá trình quản lý, sử dụng đất ổn định, liên tục và không có tranh chấp, đồng thời hồ sơ cấp giấy phải phản ánh đúng hiện trạng đất thực tế.

Ba là, Tòa án cần thẩm tra, xác minh đầy đủ các chứng cứ liên quan đến nguồn gốc đất: Khi giải quyết tranh chấp đất đai, đặc biệt giữa các thành viên trong gia đình, Tòa án cần kiểm tra kỹ các hồ sơ địa chính, sổ mục kê, quá trình sử dụng đất thực tế, lời khai của các bên liên quan và những người làm chứng, để đảm bảo việc xét xử khách quan, đúng pháp luật.

Bốn là, nguyên đơn cần chuẩn bị đầy đủ chứng cứ chứng minh quá trình sử dụng đất: Trong các tranh chấp đất đai, chứng cứ về quá trình quản lý, sử dụng đất như giấy tờ kê khai, biên lai nộp thuế đất, nhân chứng, tài liệu từ chính quyền địa phương có giá trị rất lớn trong việc bảo vệ quyền lợi của đương sự.

Như vậy, vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất giữa các thành viên trong gia đình cho thấy tính phức tạp và yêu cầu cao về chứng cứ trong các vụ kiện đất đai. Việc Tòa án phúc thẩm hủy án sơ thẩm là cần thiết để đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho các đương sự. Đây cũng là lời nhắc nhở về sự cẩn trọng trong thủ tục cấp giấy chứng nhận và giải quyết tranh chấp đất đai hiện nay./. (TS. LS. Nguyễn Thị Huyền Trang, Công ty Luật Viên An).

Nguồn: Tòa án nhân dân cấp cao tại thành phố Hồ Chí Minh (2024), Bản án về tranh chấp đòi lại quyền sử dụng đất, yêu cầu hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và yêu cầu công nhận quyền sử dụng đất số 863/2024/DS-PT ngày 26/09/2024, Hồ Chí Minh.

*Lưu ý:

- Bài viết này được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo chung về các quy định pháp luật hiện hành;

- Để đảm bảo quyền lợi và có được tư vấn phù hợp với tình huống cụ thể, bạn vui lòng liên hệ với đội ngũ luật sư của Công ty Luật Viên An hoặc gọi ngay đến số gọi số: 097.275.7676 để được hỗ trợ chi tiết và chính xác nhất.