CÓ NÊN BỎ HÌNH PHẠT CẢNH CÁO TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015, SỬA ĐỔI, BỔ SUNG NĂM 2017?

Trong hệ thống các hình phạt của pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành, hình phạt cảnh cáo được quy định tại khoản 1 Điều 32 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 (sau đây gọi tắt là BLHS 2015) như một loại hình phạt chính. Cảnh cáo được xem là hình phạt nhẹ nhất trong các loại hình phạt chính mà người phạm tội có thể phải chịu. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng hình phạt này đã đặt ra nhiều câu hỏi về tính hiệu quả, ý nghĩa răn đe và vai trò thực tiễn của nó trong hệ thống pháp luật hình sự. Từ đó, dấy lên quan điểm cho rằng cần xem xét việc bỏ hình phạt cảnh cáo khỏi BLHS 2015 để tinh giản và nâng cao tính thực tiễn của hệ thống chế tài hình sự.

Hình phạt này thường áp dụng đối với những trường hợp phạm tội ít nghiêm trọng, có nhiều tình tiết giảm nhẹ và người phạm tội có nhân thân tốt. Tuy nhiên, theo Điều 34 BLHS 2015, hình phạt cảnh cáo chỉ được áp dụng cho người phạm tội ít
nghiêm trọng.

Thống kê từ ngành Tòa án trong nhiều năm cho thấy số lượng bản án áp dụng hình phạt cảnh cáo là rất thấp so với các hình phạt khác. Nguyên nhân là do loại hình phạt này thiếu tính răn đe, khó thực hiện hiệu quả trong thực tiễn xét xử, và thường bị coi là quá nhẹ, không tương xứng với tính chất của hành vi phạm tội. Nhiều ý kiến từ giới chuyên gia pháp lý và thực tiễn xét xử cho rằng, hình phạt cảnh cáo trên thực tế không mang lại giá trị đáng kể về giáo dục và phòng ngừa, thậm chí còn có nguy cơ gây phản cảm nếu áp dụng trong những trường hợp nhạy cảm hoặc gây bức xúc xã hội.

Bên cạnh đó, BLHS hiện hành đã có quy định về các hình phạt khác nhẹ hơn hoặc tương tự, như phạt tiền hoặc miễn hình phạt, được quy định tại Điều 35 và Điều 59 BLHS 2015. Do đó, nhiều trường hợp đáng lẽ có thể áp dụng hình phạt cảnh cáo thì Tòa án lại linh hoạt chọn các biện pháp xử lý khác để đảm bảo tính hiệu quả và phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

Từ những phân tích trên, việc giữ hay bỏ hình phạt cảnh cáo cần được cân nhắc kỹ lưỡng, dựa trên các nguyên tắc lập pháp hiện đại và thực tiễn áp dụng. Một số kiến nghị có thể xem xét như sau:

Một là, nếu tiếp tục giữ hình phạt cảnh cáo, cần quy định rõ hơn tiêu chí áp dụng, ví dụ cụ thể các loại tội danh, các điều kiện bắt buộc về nhân thân và hậu quả.

Hai là, tăng cường hướng dẫn thực tiễn cho Tòa án, Viện kiểm sát trong việc vận dụng chế tài này để đảm bảo tính thống nhất và tránh lạm dụng.

Ba là, trường hợp không đạt được hiệu quả rõ rệt trong 5 năm tới, có thể đề xuất bãi bỏ hình phạt cảnh cáo trong các lần sửa đổi BLHS tiếp theo, đồng thời tăng cường cơ chế miễn hình phạt hoặc phạt tiền thay thế.

Hình phạt cảnh cáo trong BLHS 2015 là minh chứng cho chính sách hình sự nhân đạo và phân hóa trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, thực tiễn thi hành đang cho thấy sự mờ nhạt và kém hiệu quả của chế tài này. Việc giữ lại hay bãi bỏ hình phạt cảnh cáo không nên chỉ dừng ở quan điểm lý luận, mà cần dựa trên số liệu thống kê, phân tích hiệu quả thực tiễn và nhu cầu cải cách hệ thống tư pháp hình sự. Đây là một nội dung cần tiếp tục được nghiên cứu và đánh giá trong quá trình xây dựng Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi sắp tới./. (TS. Nguyễn Thị Huyền Trang, Công ty Luật Viên An).

Nguồn: Quốc hội (2015), Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 ngày 27 tháng 11 năm 2015, Hà Nội.

*Lưu ý:

- Bài viết này được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo chung về các quy định pháp luật hiện hành;

- Một số điều khoản pháp luật được đề cập có thể đã được sửa đổi, bổ sung hoặc hết hiệu lực tại thời điểm bạn tiếp cận thông tin;

- Để đảm bảo quyền lợi và có được tư vấn phù hợp với tình huống cụ thể, bạn vui lòng liên hệ với đội ngũ luật sư của Công ty Luật Viên An hoặc gọi ngay đến số gọi số: 097.275.7676 để được hỗ trợ chi tiết và chính xác nhất.