Những chính sách mới nhằm phát triển kinh tế tư nhân do Quốc hội ban hành

Để thể chế hóa các chủ trương, quan điểm tại Nghị quyết 68-NQ/TW (ngày 04/05/2025) của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 198/2025/QH15. Nghị quyết này, ban hành ngày 17/05/2025, quy định hàng loạt cơ chế, chính sách quan trọng áp dụng đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh nhằm cải thiện thực chất môi trường đầu tư.

Chấn chỉnh hoạt động thanh tra, kiểm tra

Một trong những nội dung cốt lõi của Nghị quyết 198/2025/QH15 là chấn chỉnh các hoạt động thanh tra, kiểm tra để giảm gánh nặng cho doanh nghiệp. Theo đó, số lần thanh tra hoặc kiểm tra (bao gồm cả kiểm tra liên ngành) đối với mỗi doanh nghiệp, hộ kinh doanh không được vượt quá 01 lần trong một năm, trừ trường hợp phát hiện có dấu hiệu vi phạm rõ ràng.

Nghị quyết nghiêm cấm việc trùng lặp trong hoạt động quản lý nhà nước. Cụ thể, nếu cùng một nội dung đã được thanh tra thì không tiến hành kiểm tra, và ngược lại, trong cùng một năm (trừ khi có dấu hiệu vi phạm). Kế hoạch và kết luận thanh tra, kiểm tra bắt buộc phải được công khai theo quy định.

Đáng chú ý, Nghị quyết yêu cầu xử lý nghiêm các hành vi lạm dụng, lợi dụng hoạt động này để nhũng nhiễu, gây khó khăn cho khu vực kinh tế tư nhân. Đồng thời, thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi số, ưu tiên các hình thức thanh tra, kiểm tra từ xa dựa trên dữ liệu điện tử để giảm thiểu tiếp xúc trực tiếp. Đặc biệt, các doanh nghiệp, hộ kinh doanh tuân thủ tốt pháp luật sẽ được xem xét miễn kiểm tra thực tế.

Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đảm bảo cạnh tranh lành mạnh

Nghị quyết 198/2025/QH15 cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng xóa bỏ các rào cản tiếp cận thị trường, đảm bảo môi trường kinh doanh thông thoáng, ổn định và chi phí tuân thủ thấp.

Tinh thần chỉ đạo là thực hiện chuyển đổi mạnh mẽ từ tiền kiểm sang hậu kiểm, gắn liền với việc nâng cao hiệu quả giám sát. Việc quản lý điều kiện kinh doanh sẽ chuyển từ hình thức cấp phép, chứng nhận sang công bố điều kiện và thực hiện hậu kiểm (ngoại trừ một số lĩnh vực đặc thù bắt buộc phải cấp phép theo thông lệ quốc tế).

Nghị quyết cũng nhấn mạnh nguyên tắc không phân biệt đối xử giữa các thành phần kinh tế trong việc tiếp cận và sử dụng các nguồn lực như vốn, đất đai, tài nguyên, công nghệ và nhân lực. Các hành vi hạn chế cạnh tranh, cạnh tranh không lành mạnh, lạm dụng vị trí độc quyền sẽ bị xử lý nghiêm.

Ngoài ra, Nghị quyết nghiêm cấm các cơ quan truyền thông, báo chí và các tổ chức, cá nhân có hành vi tiêu cực, đưa thông tin sai lệch, không chính xác gây ảnh hưởng đến uy tín của doanh nghiệp và doanh nhân.

Nguyên tắc xử lý vi phạm trong hoạt động kinh doanh

Một điểm mới quan trọng trong Nghị quyết là các quy định về xử lý vi phạm. Nghị quyết yêu cầu phải phân định rõ ràng giữa trách nhiệm của pháp nhân và trách nhiệm cá nhân; giữa trách nhiệm hình sự với trách nhiệm hành chính và dân sự.

Nguyên tắc chung là ưu tiên áp dụng các biện pháp dân sự, kinh tế, hành chính đối với các vi phạm về dân sự, kinh tế. Doanh nghiệp được chủ động khắc phục các vi phạm và thiệt hại. Trong trường hợp thực tiễn áp dụng pháp luật có thể dẫn đến hai hướng (xử lý hình sự hoặc không), Nghị quyết nêu rõ sẽ không áp dụng xử lý hình sự.

Đối với các vi phạm đến mức phải xử lý hình sự, việc chủ động, kịp thời khắc phục hậu quả kinh tế sẽ được ưu tiên và coi là căn cứ quan trọng để các cơ quan tiến hành tố tụng xem xét trong toàn bộ quá trình tố tụng. Pháp luật sẽ không được áp dụng hồi tố để xử lý bất lợi cho doanh nghiệp.

Nghị quyết cũng yêu cầu bảo đảm nguyên tắc suy đoán vô tội. Đối với các vụ việc mà thông tin, chứng cứ chưa đủ rõ ràng để kết luận vi phạm, cơ quan chức năng phải sớm có kết luận và công bố công khai.

Về vấn đề tài sản trong các vụ án, việc niêm phong, kê biên, tạm giữ hay phong tỏa tài sản phải tuân thủ đúng thẩm quyền, trình tự, và phạm vi, đảm bảo giá trị tài sản bị phong tỏa tương ứng với dự kiến hậu quả thiệt hại. Cần phân biệt rõ tài sản hình thành hợp pháp với tài sản từ hành vi vi phạm, cũng như tài sản của doanh nghiệp và tài sản cá nhân của người quản lý. Mục tiêu là xử lý kịp thời vật chứng, sớm đưa tài sản vào khai thác, sử dụng, tránh thất thoát, lãng phí nguồn lực.

Đơn giản hóa thủ tục phá sản

Liên quan đến giải quyết phá sản, Nghị quyết 198/2025/QH15 yêu cầu mở rộng các trường hợp và căn cứ để Tòa án xem xét, quyết định áp dụng thủ tục rút gọn. Khi áp dụng thủ tục này, thời gian giải quyết phải được rút ngắn tối thiểu 30% và các trình tự, thủ tục phải được đơn giản hóa so với thủ tục thông thường.

(Nội dung các chính sách trên được quy định tại Điều 4, Điều 5 và Điều 6 của Nghị quyết 198/2025/QH15).