NHỮNG ĐIỂM MỚI TRONG DỰ THẢO NGHỊ QUYẾT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA HIẾN PHÁP NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM NĂM 2013

Sau hơn một thập kỷ triển khai, Hiến pháp năm 2013 đã đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Tuy nhiên, bước sang giai đoạn phát triển mới, nền tảng hiến định này bộc lộ một số hạn chế cần được điều chỉnh để đáp ứng các yêu cầu thực tiễn đặt ra trong quản trị quốc gia, cải cách tổ chức bộ máy hành chính, và nâng cao năng lực hội nhập quốc tế.

Đặc biệt, trong bối cảnh thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương theo hướng tinh gọn, hiệu quả, việc sửa đổi một số điều của Hiến pháp là hết sức cần thiết. Dự thảo Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp được xây dựng trên cơ sở kế thừa tinh thần đổi mới của Đảng và Nhà nước, lấy ý kiến rộng rãi từ các cơ quan, tổ chức, chuyên gia và Nhân dân, nhằm tạo hành lang pháp lý phù hợp cho quá trình kiện toàn hệ thống chính trị ở cơ sở. Dự thảo Nghị quyết này đã được Quốc hội xem xét, thảo luận kỹ lưỡng và chính thức thông qua tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV.

Từ những lý do nêu trên, Dự thảo Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013 đã được xây dựng với nhiều nội dung đổi mới quan trọng, dưới đây là những điểm dự thảo sửa đổi, bổ sung tiêu biểu cần lưu ý.

Thứ nhất, sửa đổi Điều 9 về vai trò và vị trí của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Dự thảo Nghị quyết đã khẳng định rõ hơn vị trí pháp lý và vai trò chính trị của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong hệ thống chính trị. Theo đó, Mặt trận là “bộ phận của hệ thống chính trị” do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo và là “cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân.” Bên cạnh nhiệm vụ tập hợp khối đại đoàn kết toàn dân tộc, Mặt trận còn được giao nhiệm vụ giám sát, phản biện xã hội; phản ánh ý kiến, kiến nghị của Nhân dân đến các cơ quan nhà nước; và tham gia vào công tác xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền, cũng như thực hiện hoạt động đối ngoại nhân dân.

Thứ hai, sửa đổi Điều 10 về Công đoàn Việt Nam.

Dự thảo Nghị quyết xác định Công đoàn Việt Nam là tổ chức chính trị - xã hội của giai cấp công nhân và người lao động, trực thuộc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Công đoàn không chỉ đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động mà còn là chủ thể đại diện trong quan hệ lao động cấp quốc gia và trong quan hệ quốc tế về công đoàn. Việc nhấn mạnh vai trò của Công đoàn trong tham gia quản lý nhà nước, kiểm tra, giám sát các vấn đề liên quan đến người lao động là một điểm nhấn quan trọng, thể hiện sự hội nhập của pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực lao động
quốc tế.

Thứ ba, bổ sung chủ thể có quyền trình dự án luật tại khoản 1 Điều 84.

Lần đầu tiên, dự thảo Nghị quyết bổ sung Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là một trong các chủ thể có quyền trình dự án luật, pháp lệnh. Quy định này phản ánh sự ghi nhận ngày càng đầy đủ hơn vai trò lập pháp của Mặt trận, góp phần mở rộng cơ chế dân chủ đại diện và nâng cao tính chủ động trong tham gia xây dựng pháp luật.

Thứ tư, điều chỉnh các quy định về đơn vị hành chính và chính quyền địa phương (Điều 110, 111, 112, 114 và 115).

Một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo Nghị quyết là việc sắp xếp, tinh gọn các đơn vị hành chính, đặc biệt là việc chấm dứt hoạt động của cấp huyện trên phạm vi cả nước kể từ ngày 01/7/2025. Việc tổ chức chính quyền địa phương được điều chỉnh để phù hợp với đặc điểm của từng loại hình đơn vị như nông thôn, đô thị, hải đảo, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt. Đồng thời, quyền chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân được mở rộng, gắn với trách nhiệm trả lời và giải trình của các chủ thể bị chất vấn, góp phần tăng cường hiệu lực, hiệu quả giám sát của cơ quan dân cử ở địa phương.

Thứ năm, quy định phương thức kiện toàn bộ máy sau khi sắp xếp đơn vị
hành chính.

Dự thảo Nghị quyết đề ra cơ chế kiện toàn bộ máy lãnh đạo chính quyền địa phương sau khi sắp xếp đơn vị hành chính bằng hình thức chỉ định thay vì tổ chức bầu cử ngay. Theo đó, các chức danh lãnh đạo Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp được chỉ định bởi các cơ quan có thẩm quyền như Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ, Thường trực Hội đồng nhân dân cấp tỉnh và cấp xã. Đặc biệt, trong trường hợp đặc biệt, có thể chỉ định người không phải là đại biểu Hội đồng nhân dân giữ các chức vụ lãnh đạo. Đây là bước điều chỉnh linh hoạt nhằm bảo đảm tính kế thừa, thông suốt trong hoạt động của chính quyền sau quá trình sáp nhập, đồng thời đặt ra yêu cầu kiểm soát nghiêm ngặt về tiêu chuẩn và phẩm chất cán bộ.

Như vậy, Dự thảo Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013 là văn kiện có ý nghĩa chính trị - pháp lý to lớn, đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ trong việc hoàn thiện thiết chế hiến định phù hợp với yêu cầu đổi mới mô hình quản trị quốc gia. Việc sửa đổi này không chỉ thể hiện sự linh hoạt và thích ứng của hệ thống pháp luật trước yêu cầu thực tiễn, mà còn khẳng định tinh thần dân chủ, pháp quyền và trách nhiệm của Quốc hội trong việc bảo đảm tính hiệu lực, hiệu quả của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa./. (TS.LS. Nguyễn Thị Huyền Trang, Công ty Luật Viên An).