DỰ THẢO BỘ LUẬT HÌNH SỰ SỬA ĐỔI NĂM 2025 – NHỮNG ĐIỂM MỚI NỔI BẬT VÀ ĐỊNH HƯỚNG LẬP PHÁP TRONG BỐI CẢNH MỚI

Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2025, do Bộ Tư pháp chủ trì soạn thảo và công bố trong tháng 4, đã đưa ra hàng loạt điểm mới đáng chú ý. Những sửa đổi lần này không chỉ nhằm phản ánh đúng thực tiễn tình hình tội phạm trong nước và quốc tế, mà còn thể hiện rõ tinh thần lập pháp mang tính chủ động, hiện đại, nhân đạo và phù hợp với xu hướng hội nhập quốc tế. Dưới đây là một số điểm mới nổi bật của Dự thảo và đánh giá ban đầu về những sửa đổi này.

Thứ nhất, tăng cường răn đe bằng hình phạt tù chung thân không xét giảm án.

Một trong những điểm mới gây chú ý nhất là việc bổ sung hình phạt tù chung thân không xét giảm án. Theo đó, hình phạt này được áp dụng cho 14 tội danh đặc biệt nghiêm trọng, trong đó có 7 tội danh sẽ được thay thế mức tử hình. Những tội danh này chủ yếu liên quan đến an ninh quốc gia, ma túy và tham nhũng. Mục tiêu của quy định mới là nhằm giảm thiểu áp dụng hình phạt tử hình, nhưng vẫn đảm bảo tính nghiêm khắc và khả năng răn đe cao. Đặc biệt, hình phạt này không áp dụng cho người chưa đủ 18 tuổi, phụ nữ có thai, người nuôi con nhỏ hoặc từ 75 tuổi trở lên. Trường hợp phạm tội tham nhũng như tham ô, nhận hối lộ, nếu chủ động khắc phục hậu quả, hợp tác với cơ quan chức năng và tự nguyện nộp lại tài sản, có thể được áp dụng tình tiết giảm nhẹ.

Thứ hai, bổ sung các hình phạt mới: Cấm nhập cảnh và giám sát điện tử.

Lần đầu tiên, hai hình phạt mang tính chất hiện đại là "cấm nhập cảnh" và "giám sát điện tử" được đưa vào Dự thảo. Biện pháp cấm nhập cảnh áp dụng đối với người nước ngoài vi phạm pháp luật Việt Nam, có tác dụng ngăn ngừa tái phạm và bảo vệ an ninh quốc gia. Trong khi đó, hình phạt giám sát điện tử áp dụng cho một số trường hợp được hưởng án treo, cải tạo không giam giữ... thông qua thiết bị định vị điện tử. Điều này góp phần giảm áp lực lên hệ thống trại giam, đồng thời hỗ trợ người vi phạm sớm tái hòa nhập xã hội.

Thứ ba, mở rộng trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại.

Một bước tiến đáng kể của Dự thảo là mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại. Theo đó, có thêm 35 tội danh mới được bổ sung, nâng tổng số lên 68 tội danh. Các hành vi mới bị xử lý hình sự bao gồm: vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán, bảo hiểm, môi trường, tham nhũng và mua bán người. Đây là sự điều chỉnh phù hợp với thực tiễn hoạt động kinh doanh hiện nay, khi nhiều hành vi vi phạm pháp luật mang tính hệ thống, tổ chức chặt chẽ và gây hậu quả nghiêm trọng. Việc xử lý pháp nhân không làm mất đi nguyên tắc pháp lý cơ bản "không ai bị kết án hai lần cho cùng một hành vi phạm tội", mà ngược lại còn giúp đảm bảo công bằng giữa cá nhân và tổ chức vi phạm.

Thứ tư, mở rộng trách nhiệm hình sự với người chưa thành niên.

Dự thảo cũng đề xuất mở rộng trách nhiệm hình sự với người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi đối với hai tội danh mới: (1) tàng trữ, vận chuyển tiền chất ma túy và (2) sản xuất, mua bán phương tiện dùng vào sản xuất ma túy. Đồng thời, mức hình phạt đối với các hành vi này cũng được điều chỉnh tăng. Việc bổ sung này phản ánh thực trạng tội phạm ma túy đang có xu hướng lợi dụng trẻ vị thành niên để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cần cân bằng giữa việc xử lý nghiêm minh và bảo vệ quyền lợi trẻ em theo Công ước quốc tế.

Thứ năm, đổi mới kỹ thuật lập pháp và xây dựng điều luật.

Không chỉ nội dung, Dự thảo BLHS sửa đổi năm 2025 còn thể hiện bước tiến đáng kể về hình thức và kỹ thuật lập pháp. Việc chỉnh lý rõ ràng các khái niệm pháp lý, cấu thành tội phạm, cùng với cách bố cục điều khoản khoa học, logic, dễ tra cứu đã được thực hiện nhất quán. Dự thảo giữ nguyên 181 điều, sửa đổi 245 điều, bổ sung 6 điều và bãi bỏ 18 điều – cho thấy khối lượng sửa đổi lớn, có chiều sâu. Đây là cơ sở quan trọng giúp các cơ quan tố tụng dễ dàng áp dụng pháp luật, đồng thời giúp người dân hiểu rõ hơn quyền và nghĩa vụ của mình trong lĩnh vực hình sự.

Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2025 là một bước cải cách toàn diện, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế sâu rộng và nhu cầu bảo vệ quyền con người. Tuy nhiên, để đảm bảo tính khả thi và sự đồng thuận cao trong xã hội, các cơ quan chức năng cần tiếp tục tiếp thu ý kiến từ giới chuyên môn, thực tiễn xét xử và người dân, nhằm hoàn thiện các quy định trước khi chính thức ban hành. Đây không chỉ là yêu cầu lập pháp mà còn là cam kết của Nhà nước pháp quyền Việt Nam trong công cuộc xây dựng nền tư pháp hiện đại, công bằng và nhân văn./. (TS. Nguyễn Thị Huyền Trang, Công ty Luật Viên An).

Nguồn: Bộ Tư pháp (2025), Toàn văn dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi 2025 ngày 03 tháng 04 năm 2025, Hà Nội.

*Lưu ý:

- Bài viết này được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo chung về các quy định pháp luật hiện hành;

- Một số điều khoản pháp luật được đề cập có thể đã được sửa đổi, bổ sung hoặc hết hiệu lực tại thời điểm bạn tiếp cận thông tin;

- Để đảm bảo quyền lợi và có được tư vấn phù hợp với tình huống cụ thể, bạn vui lòng liên hệ với đội ngũ luật sư của Công ty Luật Viên An hoặc gọi ngay đến số gọi số: 097.275.7676 để được hỗ trợ chi tiết và chính xác nhất.