Cơ cấu tỷ lệ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc năm 2026 và diện bao phủ đối tượng tham gia theo Luật mới

Bước sang năm 2026, việc thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT) và bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) sẽ tuân thủ chặt chẽ theo các quy định của Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Mức tổng đóng góp của người sử dụng lao động và người lao động được duy trì ở tỷ lệ 32% quỹ tiền lương, song diện đối tượng bắt buộc tham gia đã được mở rộng đáng kể nhằm đảm bảo an sinh xã hội toàn diện.

1. Tỷ lệ đóng góp vào các quỹ thành phần
Căn cứ các Điều 32, 33, 34 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, kết hợp với Nghị định 58/2020/NĐ-CP ban hành ngày 27 tháng 5 năm 2020 và Quyết định 595/QĐ-BHXH ban hành ngày 14 tháng 4 năm 2017, tổng mức đóng bảo hiểm cho người lao động Việt Nam được ấn định là 32% trên nền tiền lương tháng làm căn cứ đóng. Trách nhiệm tài chính này được phân chia cụ thể giữa doanh nghiệp và người lao động như sau:

Trách nhiệm của người sử dụng lao động (Đóng 21,5%):
Đơn vị sử dụng lao động chịu trách nhiệm đóng phần lớn, bao gồm:
• 14% vào quỹ hưu trí và tử tuất.
• 3% vào quỹ ốm đau và thai sản.
• 0,5% vào quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.
• 3% vào quỹ bảo hiểm y tế.
• 1% vào quỹ bảo hiểm thất nghiệp.
Trách nhiệm của người lao động (Đóng 10,5%):
Người lao động sẽ trích từ tiền lương của mình để đóng vào các quỹ thiết yếu:
• 8% vào quỹ hưu trí và tử tuất.
• 1,5% vào quỹ bảo hiểm y tế.
• 1% vào quỹ bảo hiểm thất nghiệp.
Như vậy, trọng tâm của khoản đóng góp vẫn nằm ở quỹ hưu trí và tử tuất (chiếm tổng cộng 22%), nhằm đảm bảo thu nhập lâu dài cho người lao động khi hết tuổi làm việc.
2. Mở rộng diện đối tượng bắt buộc tham gia từ năm 2026
Điểm mới nổi bật của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 là việc mở rộng mạng lưới an sinh, bao trùm thêm nhiều nhóm đối tượng trước đây thường bị bỏ ngỏ hoặc thuộc diện tự nguyện.
Nhóm lao động hợp đồng và khu vực công:
Đối tượng nòng cốt vẫn bao gồm:
• Người làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên hoặc không xác định thời hạn. Đáng chú ý, pháp luật hiện hành siết chặt quản lý đối với các thỏa thuận "trá hình": dù hợp đồng mang tên gọi khác nhưng nếu có nội dung thể hiện việc làm có trả công và chịu sự quản lý, điều hành thì vẫn bắt buộc phải đóng BHXH.
• Đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang (quân đội, công an, cơ yếu) và dân quân thường trực.
Nhóm chủ hộ kinh doanh và quản lý doanh nghiệp (Điểm mới):
Luật mới đã luật hóa trách nhiệm tham gia BHXH bắt buộc đối với:
• Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh.
• Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước/doanh nghiệp, thành viên HĐQT, Ban kiểm soát HTX... bao gồm cả trường hợp có hưởng tiền lương và không hưởng tiền lương.
Nhóm lao động bán thời gian và hoạt động không chuyên trách:
• Người lao động làm việc không trọn thời gian (part-time) nếu có mức lương tháng bằng hoặc cao hơn mức lương căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất.
• Người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn, tổ dân phố.
3. Quy định riêng đối với lao động nước ngoài
Đối với công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam, nghĩa vụ tham gia BHXH bắt buộc phát sinh khi người lao động giao kết hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên với đơn vị tại Việt Nam.
Tuy nhiên, pháp luật loại trừ nghĩa vụ này đối với hai trường hợp:
• Lao động di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp theo quy định pháp luật.
• Người lao động đã đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định tại khoản 2 Điều 169 Bộ luật Lao động 2019 tại thời điểm giao kết hợp đồng.
Việc nắm rõ tỷ lệ đóng và đối tượng tham gia giúp doanh nghiệp lập kế hoạch tài chính nhân sự chính xác cho năm tài chính 2026, đồng thời đảm bảo người lao động không bị thiệt thòi về quyền lợi an sinh.