Quản lý đăng ký nghĩa vụ quân sự: Các trường hợp đưa ra khỏi danh sách, tạm hoãn và miễn gọi nhập ngũ

Luật Nghĩa vụ quân sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định chi tiết và chặt chẽ các trường hợp công dân được đưa ra khỏi danh sách đăng ký nghĩa vụ, cũng như các đối tượng thuộc diện được tạm hoãn hoặc miễn gọi nhập ngũ nhằm đảm bảo tính công bằng, minh bạch trong công tác tuyển quân.

Các trường hợp được đưa ra khỏi danh sách đăng ký

Theo quy định tại Điều 19 của Luật (sửa đổi 2025), việc rà soát và cập nhật danh sách đăng ký nghĩa vụ quân sự được thực hiện thường xuyên. Công dân sẽ được đưa ra khỏi danh sách đăng ký nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

- Một là, công dân đã chết hoặc đã hết độ tuổi phục vụ trong ngạch dự bị theo quy định.

- Hai là, công dân thuộc các trường hợp không được đăng ký nghĩa vụ quân sự quy định tại Khoản 1, Điều 13 hoặc Điều 14 của Luật, bao gồm:

+ Người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự; đang chấp hành hình phạt tù, cải tạo không giam giữ hoặc quản chế.

+ Người đã chấp hành xong hình phạt tù nhưng chưa được xóa án tích.

+ Người đang bị áp dụng các biện pháp xử lý hành chính như giáo dục tại cấp xã, hoặc đưa vào trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục bắt buộc và cơ sở cai nghiện bắt buộc.

+ Người bị tước quyền phục vụ trong lực lượng vũ trang nhân dân.

- Ba là, người khuyết tật, người mắc bệnh hiểm nghèo, bệnh tâm thần hoặc các bệnh mãn tính khác theo quy định của pháp luật.

Về thủ tục, pháp luật yêu cầu trong thời hạn 05 ngày kể từ ngày có xác nhận của cấp có thẩm quyền, Ban chỉ huy quân sự cấp xã hoặc cơ quan, tổ chức có công dân thuộc các diện trên phải báo cáo để Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã ra quyết định chính thức.

Những trường hợp được tạm hoãn gọi nhập ngũ

Bên cạnh các trường hợp bị đưa ra khỏi danh sách, Điều 41 của Luật (được bổ sung bởi Luật Dân quân tự vệ 2019) cũng quy định rõ 08 trường hợp công dân đủ điều kiện đăng ký nhưng được tạm hoãn gọi nhập ngũ:

1. Chưa đủ sức khỏe phục vụ tại ngũ theo kết luận của Hội đồng khám sức khỏe.

2. Là lao động duy nhất phải trực tiếp nuôi dưỡng thân nhân (người không còn khả năng lao động hoặc chưa đến tuổi lao động).

3. Gia đình bị thiệt hại nặng về người và tài sản do tai nạn, thiên tai, dịch bệnh nguy hiểm gây ra (phải có xác nhận của Ủy ban nhân dân cấp xã).

4. Một con của bệnh binh, hoặc một con của người nhiễm chất độc da cam bị suy giảm khả năng lao động từ 61% đến 80%.

5. Có anh, chị hoặc em ruột đang là hạ sĩ quan, binh sĩ phục vụ tại ngũ, hoặc đang là hạ sĩ quan, chiến sĩ thực hiện nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân.

6. Người thuộc diện di dân, giãn dân trong 03 năm đầu đến các xã có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn theo dự án của Nhà nước.

7. Cán bộ, công chức, viên chức, thanh niên xung phong được điều động đến công tác tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

8. Đang học tại cơ sở giáo dục phổ thông; đang được đào tạo trình độ đại học hoặc cao đẳng hệ chính quy tại các cơ sở giáo dục trong thời gian một khóa đào tạo của một trình độ đào tạo.

9. Thuộc đối tượng dân quân thường trực.

Các trường hợp được miễn gọi nhập ngũ

Khác với tạm hoãn, pháp luật quy định miễn gọi nhập ngũ (theo Khoản 2, Điều 41) cho các đối tượng thuộc diện chính sách hoặc có cống hiến đặc thù, bao gồm:

- Con của liệt sĩ; con của thương binh hạng một.

- Một anh trai hoặc một em trai của liệt sĩ.

- Một con của thương binh hạng hai.

- Một con của bệnh binh, hoặc một con của người nhiễm chất độc da cam, nếu những người này bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.

- Người làm công tác cơ yếu (nhóm không phải là quân nhân hay Công an nhân dân).

- Cán bộ, công chức, viên chức, thanh niên xung phong đã được điều động đến công tác tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn từ 24 tháng trở lên.

Luật cũng nêu rõ, nếu công dân thuộc diện tạm hoãn nhưng lý do tạm hoãn không còn, thì sẽ được gọi nhập ngũ. Những trường hợp được tạm hoãn hoặc miễn, nếu tự nguyện đăng ký, vẫn sẽ được xem xét tuyển chọn.

Về thời hạn phục vụ tại ngũ

Theo Điều 21 của Luật, thời hạn phục vụ tại ngũ trong thời bình của hạ sĩ quan và binh sĩ là 24 tháng.

Trong trường hợp cần đảm bảo nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu, hoặc khi thực hiện các nhiệm vụ phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng có thẩm quyền quyết định kéo dài thời hạn phục vụ tại ngũ nhưng không quá 06 tháng.

Đối với tình trạng chiến tranh hoặc tình trạng khẩn cấp về quốc phòng, thời hạn phục vụ sẽ được thực hiện theo lệnh tổng động viên hoặc động viên cục bộ.