Quy chuẩn chi tiết về sơ đồ và cách bài trí phòng xử án hành chính, dân sự

Việc bố trí không gian phiên tòa không chỉ mang ý nghĩa về mặt hình thức mà còn thể hiện tính tôn nghiêm của pháp luật và vị thế của các chủ thể trong hoạt động tố tụng. Căn cứ theo Thông tư 01/2017/TT-TAND ban hành ngày 28 tháng 7 năm 2017, mô hình phòng xử án đối với các vụ việc dân sự, hành chính, phá sản được quy định chặt chẽ theo nguyên tắc phân cấp và chức năng.

1. Cấu trúc phân tầng tại khu vực xét xử
Trọng tâm của phòng xử án là khu vực dành cho Hội đồng xét xử, được thiết kế để thể hiện quyền lực nhà nước và vai trò trọng tài phân xử.
• Vị trí cao nhất (1): Dành cho Hội đồng xét xử (hoặc Thẩm phán chủ tọa). Vị trí này được bố trí trên bục cao nhất, chính giữa, phía sau lưng là Quốc huy nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đặt trang trọng trên nền ốp gỗ.
• Vị trí Thư ký (2): Được bố trí ngay phía dưới bục của Hội đồng xét xử và thấp hơn một cấp. Thư ký phiên tòa ngồi quay lưng vào Hội đồng xét xử, đóng vai trò ghi chép và hỗ trợ hành chính tư pháp.
2. Bố trí khu vực tranh tụng và các bên tham gia
Phía dưới khu vực điều hành của Hội đồng xét xử là không gian dành cho các bên thực hiện quyền công tố, kiểm sát và tranh tụng.
• Đại diện Viện kiểm sát và Người phiên dịch (3, 4): Hai vị trí này được bố trí đối diện nhau, nằm phía dưới vị trí của Thư ký phiên tòa.
• Khu vực đương sự (5, 6, 7): Các đương sự (nguyên đơn, bị đơn, người khởi kiện, người bị kiện...), người đại diện và người bảo vệ quyền lợi hợp pháp được bố trí ngồi ngang hàng với nhau. Vị trí này nằm phía dưới Đại diện Viện kiểm sát và Người phiên dịch. Đối với phiên họp xử lý hành chính, vị trí này dành cho đại diện cơ quan đề nghị và người bị đề nghị.
• Cảnh sát bảo vệ (8): Để đảm bảo trật tự trực tiếp cho các đương sự, vị trí của cảnh sát bảo vệ được bố trí ngay phía sau hàng ghế của đương sự và người đại diện.
3. Khu vực tham dự và giới hạn an ninh
Phòng xử án được chia tách thành hai khu vực riêng biệt thông qua hệ thống hàng rào ngăn cách (9). Đây là ranh giới giữa những người tiến hành/tham gia tố tụng và người tham dự thính án.
• Người tham dự phiên tòa (10, 11): Được bố trí ngồi ngay sau hàng rào ngăn cách. Việc sắp xếp chỗ ngồi cụ thể do Thẩm phán chủ tọa điều hành.
• An ninh khu vực tham dự (12, 13): Lực lượng cảnh sát bảo vệ được bố trí ngay sau khu vực của người tham dự để kiểm soát an ninh chung.
• Báo chí (14, 15): Phóng viên, nhà báo tác nghiệp (nếu có) được bố trí tại khu vực phía sau cùng của phòng xử án.
4. Quy định chung về hình thức và thẩm mỹ
Bên cạnh sơ đồ vị trí, Thông tư 01/2017/TT-TAND cũng đặt ra các tiêu chuẩn cứng về thiết kế nội thất để đảm bảo sự uy nghiêm:
• Màu sắc và ánh sáng: Tường trong phòng xử án thống nhất sử dụng nền màu vàng.
• Kết cấu nền: Phòng xử án bố trí hai bục (trừ Tòa gia đình và người chưa thành niên). Bục cao nhất dành cho Hội đồng xét xử; bục thứ hai dành cho các thành phần tố tụng khác.
• Lối đi: Phải thiết kế lối đi riêng biệt cho Hội đồng xét xử và lối đi khác dành cho người tham gia tố tụng, người tham dự.
• Đối với xét xử lưu động: Trong điều kiện không có phòng xử cố định, cần bố trí phông nền màu xanh ở chính giữa, treo Quốc huy phía trên vị trí Hội đồng xét xử. Bàn làm việc của những người tiến hành tố tụng phải được phủ khăn cùng màu với phông nền.