TỘI CHIẾM ĐOẠT CHẤT MA TÚY

1. “Chiếm đoạt chất ma túy” là gì?
“Chiếm đoạt chất ma túy” được hiểu là hành vi một người thực hiện các hành vi bất hợp pháp để lấy đi chất ma túy từ người khác (dù ma túy đó có nguồn gốc từ tội phạm). Các hình thức chiếm đoạt bao gồm trộm cắp, lừa đảo, tham ô, lạm dụng tín nhiệm, cưỡng đoạt, cướp, cướp giật, hoặc công nhiên chiếm đoạt chất ma túy.
2. Khung hình phạt
Tội chiếm đoạt chất ma túy được quy định chi tiết tại Điều 252 Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017. Hình phạt tù cho tội chiếm đoạt chất ma túy được phân chia thành nhiều khung, tùy thuộc vào khối lượng, loại chất ma túy và các tình tiết tăng nặng khác:
Khung 1: Phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Áp dụng nếu thuộc một trong các trường hợp sau:
- Người phạm tội đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này, hoặc đã bị kết án về tội chiếm đoạt chất ma túy (Điều 252) hay một trong các tội liên quan đến ma túy khác (Điều 248, 249, 250, 251 BLHS), mà chưa được xóa án tích nhưng vẫn tiếp tục vi phạm.
- Chiếm đoạt nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca có khối lượng từ 01 gam đến dưới 500 gam.
- Chiếm đoạt Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Amphetamine, MDMA hoặc XLR-11 có khối lượng từ 0,1 gam đến dưới 05 gam.
- Chiếm đoạt lá cây côca; lá khát (lá cây Catha edulis); lá, rễ, thân, cành, hoa, quả của cây cần sa hoặc bộ phận của cây khác có chứa chất ma túy do Chính phủ quy định có khối lượng từ 01 kilôgam đến dưới 10 kilôgam.
- Chiếm đoạt quả thuốc phiện khô có khối lượng từ 05 kilôgam đến dưới 50 kilôgam.
- Chiếm đoạt quả thuốc phiện tươi có khối lượng từ 01 kilôgam đến dưới 10 kilôgam.
- Chiếm đoạt các chất ma túy khác ở thể rắn có khối lượng từ 01 gam đến dưới 20 gam.
- Chiếm đoạt các chất ma túy khác ở thể lỏng có thể tích từ 10 mililít đến dưới 100 mililít.
- Có 02 chất ma túy trở lên mà tổng khối lượng hoặc thể tích của các chất đó tương đương với khối lượng hoặc thể tích chất ma túy được quy định ở trên.
Khung 2: Phạt tù từ 05 năm đến 10 năm11. Áp dụng nếu thuộc một trong các trường hợp sau:
- Phạm tội có tổ chức.
- Phạm tội 02 lần trở lên.
- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn.
- Lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức.
- Sử dụng người dưới 16 tuổi vào việc phạm tội.
- Chiếm đoạt nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca có khối lượng từ 500 gam đến dưới 01 kilôgam.
- Chiếm đoạt Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Amphetamine, MDMA hoặc XLR-11 có khối lượng từ 05 gam đến dưới 30 gam.
- Chiếm đoạt lá cây côca; lá khát; lá, rễ, thân, cành, hoa, quả của cây cần sa hoặc bộ phận của cây khác có chứa chất ma túy do Chính phủ quy định có khối lượng từ 10 kilôgam đến dưới 25 kilôgam.
- Chiếm đoạt quả thuốc phiện khô có khối lượng từ 50 kilôgam đến dưới 200 kilôgam.
- Chiếm đoạt quả thuốc phiện tươi có khối lượng từ 10 kilôgam đến dưới 50 kilôgam.
- Chiếm đoạt các chất ma túy khác ở thể rắn có khối lượng từ 20 gam đến dưới 100 gam.
- Chiếm đoạt các chất ma túy khác ở thể lỏng có thể tích từ 100 mililít đến dưới 250 mililít.
- Có 02 chất ma túy trở lên mà tổng khối lượng hoặc thể tích của các chất đó tương đương với khối lượng hoặc thể tích chất ma túy được quy định ở trên.
- Tái phạm nguy hiểm.
Khung 3: Phạt tù từ 10 năm đến 15 năm. Áp dụng nếu chiếm đoạt các chất ma túy với khối lượng lớn hơn nữa:
- Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca có khối lượng từ 01 kilôgam đến dưới 05 kilôgam.
- Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Amphetamine, MDMA hoặc XLR-11 có khối lượng từ 30 gam đến dưới 100 gam.
- Lá cây côca; lá khát (lá cây Catha edulis); lá, rễ, thân, cành, hoa, quả của cây cần sa hoặc bộ phận của cây khác có chứa chất ma túy do Chính phủ quy định có khối lượng từ 25 kilôgam đến dưới 75 kilôgam.
- Quả thuốc phiện khô có khối lượng từ 200 kilôgam đến dưới 600 kilôgam.
- Quả thuốc phiện tươi có khối lượng từ 50 kilôgam đến dưới 150 kilôgam.
- Các chất ma túy khác ở thể rắn có khối lượng từ 100 gam đến dưới 300 gam.
- Các chất ma túy khác ở thể lỏng có thể tích từ 250 mililít đến dưới 750 mililít.
- Có 02 chất ma túy trở lên mà tổng khối lượng hoặc thể tích của các chất đó tương đương với khối lượng hoặc thể tích chất ma túy được quy định ở trên.
Khung 4: Phạt tù từ 15 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân. Áp dụng nếu chiếm đoạt các chất ma túy với khối lượng đặc biệt lớn:
- Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca có khối lượng 05 kilôgam trở lên.
- Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Amphetamine, MDMA hoặc XLR-11 có khối lượng 100 gam trở lên.
- Lá cây côca; lá khát (lá cây Catha edulis); lá, rễ, thân, cành, hoa, quả của cây cần sa hoặc bộ phận của cây khác có chứa chất ma túy do Chính phủ quy định có khối lượng 75 kilôgam trở lên;
- Quả thuốc phiện khô có khối lượng 600 kilôgam trở lên.
- Quả thuốc phiện tươi có khối lượng 150 kilôgam trở lên.
- Các chất ma túy khác ở thể rắn có khối lượng 300 gam trở lên.
- Các chất ma túy khác ở thể lỏng có thể tích 750 mililít trở lên.
- Có 02 chất ma túy trở lên mà tổng khối lượng hoặc thể tích của các chất đó tương đương với khối lượng hoặc thể tích chất ma túy được quy định ở trên.
3. Hình phạt bổ sung
Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng, bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
4. Các điểm đáng chú ý trong việc truy cứu trách nhiệm hình sự
Bắt buộc phải giám định: Trong mọi trường hợp thu giữ các chất nghi là chất ma túy hoặc tiền chất, bắt buộc phải trưng cầu giám định để xác định loại và trọng lượng (điểm a, b tiểu mục 1.4 Mục 1 Phần I Văn bản hợp nhất 08/VBHN-BCA ngày 31/12/2015). Đặc biệt, cần giám định hàm lượng khi chất ma túy, tiền chất ở thể rắn đã hòa thành dung dịch, hoặc ở thể lỏng đã được pha loãng, cũng như đối với xái thuốc phiện, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần (điểm a tiểu mục 1.1 Mục 1 Phần I Văn bản hợp nhất 08/VBHN-BCA ngày 31/12/2015).
Trường hợp chất giả: Nếu một người biết chất đó là ma túy giả nhưng làm cho người khác lầm tưởng là ma túy thật để mua bán, trao đổi, thì người đó không bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội phạm về ma túy mà có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, nếu cấu thành tội phạm của tội này (tiểu mục 1.4 Mục 1 Phần I Văn bản hợp nhất 08/VBHN-BCA ngày 31/12/2015).
Trường hợp không thu giữ được vật chứng: Ngay cả khi không thu giữ được vật chứng là chất ma túy, tiền chất, nhưng có căn cứ xác định được trọng lượng chất ma túy, tiền chất mà người phạm tội đã chiếm đoạt, thì người đó vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo các tội danh và điều khoản tương ứng (tiểu mục 1.4 Mục 1 Phần I Văn bản hợp nhất 08/VBHN-BCA ngày 31/12/2015).
5. Các trường hợp không bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Người nào chiếm đoạt chất ma túy với số lượng dưới mức tối thiểu quy định và không nhằm mục đích mua bán hay sản xuất trái phép chất ma túy khác, thì không bị truy cứu trách nhiệm hình sự mà phải bị xử lý hành chính theo Khoản 2 Điều 8 BLHS. Các mức khối lượng này bao gồm:
- Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca: dưới 01 gam.
- Hêrôin hoặc côcain: dưới 0,1 gam.
- Lá, hoa, quả cây cần sa hoặc lá cây côca: dưới 01 kilôgam.
- Quả thuốc phiện khô: dưới 05 kilôgam.
- Quả thuốc phiện tươi: dưới 01 kilôgam.
- Các chất ma túy khác ở thể rắn: dưới 01 gam.
- Các chất ma túy khác ở thể lỏng: từ 10 mililít trở xuống.
Tuy nhiên, nếu người đó đã bị kết án về tội tàng trữ, vận chuyển trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy và chưa được xóa án tích, họ vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo khoản 1 Điều 252 BLHS, hoặc theo khoản 2 Điều 252 nếu là tái phạm nguy hiểm.