TỘI LỢI DỤNG CHỨC VỤ, QUYỀN HẠN KHI THI HÀNH CÔNG VỤ THEO ĐIỀU 356 BỘ LUẬT HÌNH SỰ 2015 (SỬA ĐỔI, BỔ SUNG NĂM 2017)

Hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ là một trong những dạng tội phạm về chức vụ có mức độ nguy hiểm cao, ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của cơ quan nhà nước và niềm tin của nhân dân vào nền công vụ. Tội danh này được quy định tại Điều 356 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), với nội dung cụ thể nhằm ngăn chặn các hành vi lợi dụng địa vị, quyền lực vì mục đích vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác.

Theo quy định pháp luật hiện hành, người phạm tội là cá nhân có chức vụ, quyền hạn và đã lợi dụng chính vị trí công tác của mình để làm trái nhiệm vụ được giao. Cụ thể, đó là các hành vi như thúc đẩy hoặc tác động đến người có chức vụ, quyền hạn khác nhằm làm hoặc không làm một việc thuộc trách nhiệm hoặc liên quan đến chức năng, quyền hạn của họ, hoặc làm những việc mà pháp luật không cho phép thực hiện.

Để cấu thành tội "lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ", phải xác định được rõ bốn yếu tố cấu thành tội phạm:

Một là, chủ thể của tội phạm là người có chức vụ, quyền hạn theo quy định tại khoản 2 Điều 352 Bộ luật Hình sự. Đó có thể là người được bổ nhiệm, bầu cử, giao nhiệm vụ bằng hợp đồng hoặc các hình thức khác – có hoặc không hưởng lương – miễn là họ đang thực hiện nhiệm vụ có thẩm quyền nhất định. Nếu hành vi vi phạm không xuất phát từ người có chức vụ, quyền hạn thì không cấu thành tội danh này, mà có thể bị xử lý theo tội danh khác.

Hai là, mặt chủ quan của tội phạm thể hiện qua lỗi cố ý, với động cơ là vụ lợi (vì lợi ích vật chất cho bản thân hoặc người khác) hoặc động cơ cá nhân khác (củng cố uy tín, quyền lực cá nhân, tạo ảnh hưởng...). Đây là yếu tố cho thấy hành vi phạm tội mang tính chủ ý và có tính toán.

Ba là, khách thể bị xâm hại là hoạt động đúng đắn, công minh, minh bạch của các cơ quan, tổ chức nhà nước. Hành vi phạm tội làm suy yếu sự vận hành của bộ máy công quyền, mất uy tín cơ quan, tổ chức, từ đó làm giảm lòng tin của nhân dân vào Nhà nước.

Bốn là, mặt khách quan của tội phạm là hành vi làm trái công vụ, có thể biểu hiện bằng việc không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, không đầy đủ nhiệm vụ được giao. Hành vi này phải gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, tổ chức hoặc cá nhân. Thiệt hại có thể là vật chất như tiền, tài sản hoặc phi vật chất như uy tín, danh dự, niềm tin xã hội.

Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) cũn quy định các mức xử phạt tùy theo mức độ nghiêm trọng của hành vi vi phạm:

Một là, khung hình phạt cơ bản: Phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 1 năm đến 5 năm, áp dụng khi thiệt hại về tài sản từ 10 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng, hoặc gây tổn hại khác đến lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân.

Hai là, khung hình phạt tăng nặng: Phạt tù từ 5 năm đến 10 năm nếu thuộc một trong các trường hợp sau: phạm tội có tổ chức; phạm tội 2 lần trở lên; gây thiệt hại tài sản từ 200 triệu đến dưới 1 tỷ đồng.

Ba là, khung hình phạt đặc biệt nghiêm trọng: Phạt tù từ 10 năm đến 15 năm nếu thiệt hại về tài sản từ 1 tỷ đồng trở lên.

Năm là, khung hình phạt bổ sung: Người phạm tội có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 1 đến 5 năm và bị phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 100 triệu đồng.

Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ là hành vi đặc biệt nguy hiểm, thường xảy ra trong nội bộ các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, nơi mà quyền lực được giao phó và kỳ vọng sẽ được sử dụng đúng đắn. Việc xử lý nghiêm minh các hành vi này không chỉ có tác dụng răn đe, mà còn góp phần xây dựng một nền hành chính liêm chính, trách nhiệm và phục vụ nhân dân. Do đó, việc hiểu rõ các quy định của pháp luật về tội danh này là điều kiện quan trọng để nâng cao ý thức pháp luật trong đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và cả hệ thống quản lý nhà nước./. (Công ty Luật Viên An).

Nguồn: Quốc Hội (2015), Bộ luật hình sự số 100/2015/QH13 ngày 27 tháng 11 năm 2015, Hà Nội.

*Lưu ý:

- Bài viết này được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo chung về các quy định pháp luật hiện hành;

- Một số điều khoản pháp luật được đề cập có thể đã được sửa đổi, bổ sung hoặc hết hiệu lực tại thời điểm bạn tiếp cận thông tin;

- Để đảm bảo quyền lợi và có được tư vấn phù hợp với tình huống cụ thể, bạn vui lòng liên hệ với đội ngũ luật sư của Công ty Luật Viên An hoặc gọi ngay đến số gọi số: 097.275.7676 để được hỗ trợ chi tiết và chính xác nhất.