Cho vay lãi nặng và hậu quả pháp lý

Cho vay hoặc đi vay là hoạt động quen thuộc trong đời sống thường ngày. Việc cho vay có thể được thực hiện giữa các cá nhân hoặc giữa cá nhân với tổ chức tín dụng. Trong phạm vi bài viết này chỉ đề cập đến việc cho vay giữa các cá nhân bởi chủ thể của Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự quy định tại Điều 201 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2017 là cá nhân.

Theo định nghĩa của Bộ luật Dân sự 2015 thì vay là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả cho bên cho vay tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định.

Cũng theo quy định tại Khoản 1 Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015 về mức Lãi suất thì trường hợp các bên có thỏa thuận về lãi suất thì lãi suất theo thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay. Trường hợp lãi suất theo thỏa thuận vượt quá lãi suất cao nhất được quy định là 20%/năm thì mức lãi suất vượt quá không có hiệu lực.

Theo định nghĩa tại Khoản 1 Điều 2 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP ngày 20/12/2021 thì “Cho vay lãi nặng” là trường hợp bên cho vay cho bên vay vay tiền với mức lãi suất gấp 05 lần trở lên mức lãi suất cao nhất quy định tại Khoản 1 Điều 468 của Bộ luật Dân sự 2015 là 20%/năm.

Có nghĩa là các bên có quyền thỏa thuận với nhau về mức lãi suất nhưng mức lãi suất cao nhất không quá 20%/năm, phần lãi suất vượt quá 20% sẽ không được pháp luật công nhận. Trường hợp lãi suất thực thu từ 100%/năm trở lên (lãi suất gấp 05 lần trở lên mức lãi suất cao nhất 20%) thì có thể bị xử lý về hành vi “Cho vay lãi nặng”.

Như vậy, việc cho vay và vay vốn ngoài các tổ chức tín dụng là quan hệ pháp luật dân sự, không phải là hành vi bị pháp luật cấm, thậm chí còn được khuyến khích để tổ chức, cá nhân, hộ gia đình hỗ trợ lẫn nhau giải quyết công việc trong cuộc sống. Hoạt động này chỉ vi phạm pháp luật khi xác định lãi suất cho vay thực thu vượt quá quy định và tùy vào trường hợp, mức độ vi phạm mà bên cho vay có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Cụ thể:

• Về xử phạt hành chính: Có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng – 20.000.000 đồng theo điểm đ Khoản 4 Điều 12 Nghị định 144/2021/NĐ-CP ngày 31/12/2021: "Không đăng ký ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện về an ninh trật tự mà cho vay tiền có cầm cố tài sản hoặc không cầm cố tài sản nhưng lãi suất cho vay vượt quá tỉ lệ lãi suất theo quy định của Bộ luật Dân sự".
• Về trách nhiệm hình sự: Người cho vay nặng lãi có thể phải chịu trách nhiệm hình sự về "Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự" quy định tại Điều 201 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2017 với khung hình phạt cao nhất lên đến 03 năm tù giam. Bên cạnh đó, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Nguồn: Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24 tháng 11 năm 2015; Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 ngày 27 tháng 11 năm 2015; Luật số 12/2017/QH14 ngày 20 tháng 06 năm 2017 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13; Nghị định số 144/2021/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng chống tệ nạn xã hội; phòng cháy, chữa cháy; cứu nạn, cứu hộ; phòng, chống bạo lực gia đình ngày 31 tháng 12 năm 2021; Nghị quyết số 01/2021/NQ-HĐTP hướng dẫn áp dụng Điều 201 của Bộ luật Hình sự và việc xét xử vụ án hình sự về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự ngày 20 tháng 12 năm 2021.

*Lưu ý:

- Bài viết này được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo chung về các quy định pháp luật hiện hành;

- Một số điều khoản pháp luật được đề cập có thể đã được sửa đổi, bổ sung hoặc hết hiệu lực tại thời điểm bạn tiếp cận thông tin;

- Để đảm bảo quyền lợi và có được tư vấn phù hợp với tình huống cụ thể, bạn vui lòng liên hệ với đội ngũ luật sư của Công ty Luật Viên An hoặc gọi ngay đến số gọi số: 097.275.7676 để được hỗ trợ chi tiết và chính xác nhất.