QUYỀN CỦA CÁ NHÂN ĐỐI VỚI HÌNH ẢNH TRONG BỘ LUẬT DÂN SỰ NĂM 2015

Quyền của cá nhân đối với hình ảnh được ghi nhận rõ ràng trong Bộ luật Dân sự năm 2015, thể hiện sự tiến bộ trong việc bảo vệ quyền nhân thân, đồng thời phù hợp với xu hướng phát triển của xã hội hiện đại, nơi mà hình ảnh cá nhân ngày càng có ý nghĩa quan trọng trong các mối quan hệ xã hội, kinh tế và truyền thông. Điều 32 Bộ luật Dân sự năm 2015 đã xác lập các nguyên tắc cơ bản nhằm bảo vệ quyền đối với hình ảnh của cá nhân.

Theo khoản 1 Điều 32, hình ảnh của cá nhân được pháp luật bảo vệ và việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được sự đồng ý của người đó. Cụ thể, quy định nêu rõ: "Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý. Việc sử dụng hình ảnh trong trường hợp đã được người đó đồng ý phải đúng với phạm vi đã được đồng ý." Quy định này nhằm bảo đảm rằng quyền kiểm soát đối với hình ảnh thuộc về chính cá nhân đó, họ có toàn quyền quyết định việc hình ảnh của mình có được sử dụng hay không, cũng như quyết định phạm vi, mục đích sử dụng.

Bên cạnh đó, Bộ luật Dân sự cũng quy định những ngoại lệ trong trường hợp sử dụng hình ảnh cá nhân mà không cần có sự đồng ý. Cụ thể, khoản 2 Điều 32 quy định: "Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân mà không cần sự đồng ý của người đó chỉ được thực hiện trong các trường hợp sau đây: a) Hình ảnh được sử dụng vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng; b) Hình ảnh được sử dụng từ các hoạt động công cộng, bao gồm hội nghị, hội thảo, mít tinh, lễ hội, các hoạt động thể thao và nghệ thuật công cộng, sự kiện công cộng mà không làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân đó." Quy định này nhằm cân bằng giữa quyền riêng tư cá nhân và lợi ích chung của xã hội, đồng thời bảo đảm rằng việc sử dụng hình ảnh trong các trường hợp này vẫn phải tuân thủ nguyên tắc không xâm phạm danh dự, nhân phẩm của cá nhân.

Ngoài ra, quyền đối với hình ảnh còn được liên kết chặt chẽ với quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại khi quyền này bị xâm phạm. Khoản 3 Điều 32 khẳng định: " Việc sử dụng hình ảnh mà vi phạm quy định tại Điều này thì người có hình ảnh có quyền yêu cầu Tòa án ra quyết định buộc người vi phạm, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan phải thu hồi, tiêu hủy, chấm dứt việc sử dụng hình ảnh, bồi thường thiệt hại và áp dụng các biện pháp xử lý khác theo quy định của pháp luật". Quy định này thể hiện sự bảo vệ mạnh mẽ của pháp luật đối với hình ảnh cá nhân, khi không chỉ ngăn ngừa hành vi xâm phạm mà còn tạo cơ chế khắc phục hậu quả nếu quyền lợi của cá nhân bị xâm phạm.

Thực tế áp dụng cho thấy, các tranh chấp liên quan đến quyền đối với hình ảnh ngày càng phổ biến trong đời sống hiện đại, nhất là trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh mẽ. Việc sử dụng hình ảnh cá nhân để quảng cáo, tuyên truyền hoặc trong các chiến dịch truyền thông mà không có sự đồng ý đã gây ra nhiều tranh cãi pháp lý. Trong những trường hợp này, các nguyên tắc nêu tại Điều 32 Bộ luật Dân sự năm 2015 đóng vai trò là căn cứ pháp lý quan trọng để cá nhân tự bảo vệ quyền lợi của mình thông qua các thủ tục pháp lý phù hợp.

Không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ quyền nhân thân, quy định về quyền đối với hình ảnh còn góp phần thúc đẩy ý thức tôn trọng quyền riêng tư trong xã hội. Việc yêu cầu phải có sự đồng ý trước khi sử dụng hình ảnh thể hiện sự tôn trọng đối với danh dự, nhân phẩm và đời tư của người khác – những giá trị nền tảng trong xã hội dân sự hiện đại.

Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng việc áp dụng quy định này trong thực tiễn còn gặp không ít khó khăn. Một trong những thách thức lớn là xác định ranh giới giữa "lợi ích công cộng" và "quyền riêng tư cá nhân", đặc biệt trong các vụ việc có yếu tố truyền thông, báo chí. Ngoài ra, trong kỷ nguyên kỹ thuật số, hình ảnh cá nhân có thể bị sao chép, lan truyền với tốc độ chóng mặt, gây ra những tổn thương nghiêm trọng và kéo dài cho cá nhân bị xâm hại. Do đó, bên cạnh các quy định hiện hành, cần tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện các biện pháp kỹ thuật và pháp lý để kịp thời ngăn chặn và xử lý các hành vi xâm phạm quyền đối với hình ảnh trong môi trường số.

Như vậy, quyền của cá nhân đối với hình ảnh được Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định rõ ràng, toàn diện và tiến bộ. Các quy định này không chỉ khẳng định quyền tự do cá nhân mà còn đặt ra trách nhiệm cho toàn xã hội trong việc tôn trọng, bảo vệ hình ảnh của mỗi con người. Trong bối cảnh hiện nay, việc nâng cao nhận thức về quyền đối với hình ảnh, cùng với sự hoàn thiện hệ thống pháp luật và cơ chế bảo vệ hiệu quả, sẽ góp phần quan trọng vào việc bảo đảm quyền con người và xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh./. (LS. Nguyễn Hoàng Mỹ, Công ty Luật Viên An).

Nguồn: Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật số 91/2015/QH13, thông qua ngày 24/11/2015, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2017.

*Lưu ý:

- Bài viết này được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo chung về các quy định pháp luật hiện hành;

- Một số điều khoản pháp luật được đề cập có thể đã được sửa đổi, bổ sung hoặc hết hiệu lực tại thời điểm bạn tiếp cận thông tin;

- Để đảm bảo quyền lợi và có được tư vấn phù hợp với tình huống cụ thể, bạn vui lòng liên hệ với đội ngũ luật sư của Công ty Luật Viên An hoặc gọi ngay đến số gọi số: 097.275.7676 để được hỗ trợ chi tiết và chính xác nhất.