Bỏ tử hình với 8 tội danh: Cân đối, hài hòa để bảo vệ quyền con người

Sáng mai (27-5), theo nghị trình, kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa XV sẽ dành trọn thời gian làm việc để thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLHS. Liên quan đến dự luật này, một trong những nội dung được các đại biểu quan tâm, thảo luận là đề xuất bỏ tử hình với 8 tội danh.

Ông Đỗ Đức Hiển, Ủy viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, đã có những trao đổi với Pháp Luật TP.HCM về vấn đề này.

Ông Đỗ Đức Hiển, Ủy viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội. Ảnh: QH

Tỉ lệ áp dụng án tử hình giảm dần

. Phóng viên: Thưa ông, BLHS 1985 quy định 44 tội danh có khung hình phạt cao nhất là tử hình, đến BLHS 1999 giảm còn 29 tội và đến BLHS 2017 giảm còn 18 tội. Sửa đổi BLHS lần này, cơ quan chủ trì soạn thảo là Bộ Công an tiếp tục đề xuất bỏ hình phạt tử hình tại 8/18 tội danh. Ông bình luận gì về những con số này?

+ Ông Đỗ Đức Hiển: Nếu nhìn vào những con số thống kê nêu trên có thể thấy từ năm 1985 đến nay, số tội có khung hình phạt cao nhất là tử hình trong BLHS có xu hướng giảm dần. Tuy nhiên, nếu xét theo từng lần sửa đổi, bổ sung BLHS thì thực tế số lượng các tội danh có hình phạt tử hình có lúc giảm, lúc tăng. Đáng lưu ý, qua ba lần sửa đổi, bổ sung gần đây nhất, số lượng tội danh cũng như tỉ lệ các tội có quy định hình phạt tử hình đã giảm đáng kể. Cụ thể, năm 1999 còn 29/263 tội danh, trên 11%; năm 2009 còn 22/272 tội danh, trên 8% và năm 2017 còn 18/314 tội danh, gần 6%.

Bên cạnh đó, BLHS qua các thời kỳ này còn được sửa đổi theo hướng mở rộng hơn đối tượng không áp dụng hình phạt tử hình, không thi hành án tử hình, bãi bỏ quy định liên quan đến việc thi hành án tử hình ngay sau khi xét xử. Đồng thời, chú trọng hơn về kỹ thuật lập pháp nhằm hạn chế áp dụng hình phạt tử hình theo hướng quy định rõ ràng, chặt chẽ, cụ thể các điều kiện áp dụng để tòa án cân nhắc, áp dụng trong từng trường hợp cụ thể...

Tại lần sửa đổi này, Chính phủ tiếp tục đề xuất bỏ hình phạt tử hình với một số tội danh và bổ sung một số trường hợp không thi hành án tử hình.

Tôi cho rằng điều này phản ánh chủ trương của Đảng, Nhà nước trong giai đoạn hiện nay là hoàn thiện chính sách hình sự theo hướng hạn chế áp dụng hình phạt tử hình, đề cao hiệu quả phòng ngừa và tính hướng thiện trong xử lý người phạm tội. Đặc biệt, tôn trọng và bảo đảm thực thi đầy đủ các quyền con người, quyền cơ bản của công dân được ghi nhận trong Hiến pháp.

Đây là định hướng cơ bản, một mặt yêu cầu BLHS phải là công cụ sắc bén trong quản lý xã hội, phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm; mặt khác cũng thể hiện chính sách của Đảng, Nhà nước trong xử lý người phạm tội, thể hiện mục tiêu hướng đến hệ thống pháp luật hình sự nhân đạo hơn.

Bà Trương Mỹ Lan, chủ tịch Tập đoàn Vạn Thịnh Phát (hàng đầu thứ hai từ trái sang), là người bị tuyên án tử hình về tội tham ô tài sản. Ảnh: HOÀNG GIANG

Bỏ hẳn án tử hình - cân nhắc, thận trọng

. Nhưng vì sao chúng ta chưa thể bỏ hẳn án tử hình?

+ Tử hình là chế tài nghiêm khắc nhất, là hình phạt tước đi quyền sống - quyền cơ bản, quan trọng nhất của con người, tước bỏ cơ hội tái hòa nhập cộng đồng và phục thiện của người bị kết án. Do đó, xu hướng chung của thế giới là hạn chế dần và tiến tới bãi bỏ hoàn toàn hình phạt tử hình.

Tuy nhiên, việc loại bỏ hoàn toàn hình phạt tử hình ra khỏi hệ thống hình phạt nói chung và bỏ hình phạt tử hình đối với từng tội phạm cụ thể nói riêng là một vấn đề hết sức hệ trọng. Vì vậy, mỗi quốc gia xuất phát từ thực tiễn của mình sẽ áp dụng chính sách phù hợp liên quan đến hình phạt tử hình.

Điều này lý giải tại sao ở nhiều nước hiện nay, thậm chí có trình độ phát triển cao nhưng vẫn tiếp tục duy trì hình phạt tử hình, chẳng hạn như Trung Quốc, Nhật Bản. Có những nước tái quy định hoặc mở rộng phạm vi việc áp dụng hình phạt tử hình, chẳng hạn Ấn Độ ban hành Luật Hình sự (sửa đổi) năm 2013 quy định việc áp dụng hình phạt tử hình đối với người phạm tội hiếp dâm nhiều lần hoặc hành vi hiếp dâm gây ra cái chết cho nạn nhân.

Tại Việt Nam, thực tiễn áp dụng hình phạt tử hình trong nhiều thập niên qua cho thấy đã đem lại những tác dụng nhất định trong trừng trị những người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng và giáo dục người khác tôn trọng pháp luật. Bước sang giai đoạn phát triển mới, việc xem xét, loại bỏ dần hình phạt này trong pháp luật hình sự được coi là một trong những chủ trương quan trọng trong quá trình hoàn thiện chính sách hình sự.

Dù vậy, trong bối cảnh quốc tế có nhiều diễn biến khó lường, tình hình tội phạm rất phức tạp, có chiều hướng gia tăng thì mức độ điều chỉnh chính sách hình sự về nội dung này cũng cần được cân nhắc thận trọng, kỹ lưỡng để không gây bất lợi tới hiệu quả răn đe, phòng ngừa và xử lý tội phạm.

Bị cáo Vũ Hoàng Oanh, chủ mưu cầm đầu đường dây ma túy bị tuyên án tử hình. Ảnh: HOÀNG GIANG

Phù hợp với chủ trương cải cách tư pháp

. Ông có ý kiến gì với đề xuất của ban soạn thảo về dự kiến bỏ hình phạt tử hình và thay bằng hình phạt tù chung thân không xét giảm án đối với 8 tội danh trong lần sửa đổi này?

+ Có thể thấy việc cơ quan chủ trì soạn thảo dự án luật đề xuất không tiếp tục quy định hình phạt tử hình với một số tội danh, thay vào đó là hình phạt tù chung thân không xét giảm án đã được thực hiện khá kỹ lưỡng, phù hợp với chủ trương cải cách tư pháp và có cơ sở thực tiễn. Tuy nhiên, cũng còn sự khác nhau về cách tiếp cận với một số tội danh trong nhóm này.

Chẳng hạn, ở tội tham ô tài sản, tội nhận hối lộ, có ý kiến cho rằng chúng ta đang nỗ lực đấu tranh không khoan nhượng với tội phạm tham nhũng, việc đặt vấn đề bỏ hình phạt tử hình có thể dẫn đến cách hiểu là pháp luật nương tay với các hành vi tham nhũng. Từ đó, đề nghị cần duy trì hình phạt tử hình với hai tội này để bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật cũng như đề cao tính răn đe, phòng ngừa chung.

Ý khác lại cho rằng hai tội này nếu chuyển thành tù chung thân không xét giảm án sẽ tạo điều kiện cho người bị kết án tử hình một cơ hội sống, hoàn lương, nếu người đó thực sự ăn năn hối cải, có hành động tích cực khắc phục toàn bộ hậu quả. Chẳng hạn, nộp lại tiền hoặc tài sản đã tham nhũng; nghiêm chỉnh chấp hành các hình phạt bổ sung như phạt tiền, tịch thu tài sản…

Thực tế hiện nay, BLHS đã quy định người bị kết án tử hình về tội tham ô tài sản, tội nhận hối lộ mà sau khi bị kết án chủ động nộp lại ít nhất 3/4 tài sản tham ô, nhận hối lộ và tích cực hợp tác với cơ quan chức năng trong phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm hoặc lập công lớn thì hình phạt tử hình được chuyển thành tù chung thân; mặt khác, theo báo cáo của cơ quan soạn thảo thì tòa án cũng ít áp dụng hình phạt tử hình với hai tội danh này.

Hay như với tội vận chuyển trái phép chất ma túy, có ý kiến cho rằng nếu chứng minh được hành vi vận chuyển trái phép chất ma túy nằm trong quy trình mua bán có tổ chức, tiếp tay cho hoạt động nêu trên thì người có hành vi này bị xử lý về tội mua bán trái phép chất ma túy. Còn đơn thuần là hành vi vận chuyển thuê thì hình phạt tù chung thân không xét giảm án đối với người phạm tội là nghiêm khắc, tương xứng với hành vi phạm tội.

Các đại biểu tham dự Kỳ họp 9, Quốc hội khóa XV. Ảnh: QH

Bên cạnh đó, nếu cần thiết duy trì hình phạt tử hình thì cũng cần tách riêng trường hợp áp dụng hình phạt này, không quy định chung hình phạt tử hình với hình phạt tù chung thân, tù 20 năm trong cùng khung hình phạt. Đồng thời, bổ sung các điều kiện áp dụng chặt chẽ hơn như tăng định lượng hoặc giảm bớt các tình tiết định khung tại khung hình phạt tử hình để gián tiếp thu hẹp khả năng áp dụng hình phạt trên thực tế.

Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng việc sửa đổi quy định như trên sẽ làm giảm tính răn đe, tạo kẽ hở để tội phạm ma túy phát triển phức tạp và nguy cơ Việt Nam có thể trở thành điểm trung chuyển ma túy quốc tế.

Tới đây, dự án luật sẽ được các đại biểu tập trung thảo luận tại hội trường. Tôi cho rằng các ý kiến tham gia đối với các quy định nêu trên của dự án luật sẽ được các cơ quan lắng nghe, tiếp thu, chỉnh lý để trình Quốc hội phương án phù hợp nhất, trên tinh thần bảo đảm sự kết hợp hài hòa, cân đối giữa yêu cầu bảo đảm quyền con người, đặc biệt là quyền sống theo tinh thần Hiến pháp năm 2013 và yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung cũng như đối với từng loại tội phạm cụ thể nói riêng.

. Xin cảm ơn ông.

Nguồn: https://plo.vn/bo-tu-hinh-voi-8-toi-danh-can-doi-hai-hoa-de-bao-ve-quyen-con-nguoi-post851706.html